De Koepelkerk in Sappemeer is na de recente restauratie samen met het Cultuurhuis en als onderdeel van het Museaal Centrum weer uitdagend klaar voor velerlei activiteiten.

Historie


Besteck ende conditien waer naer de Edel mogende
Heeren Borgemesteren ende Raedt der Stadt Groeningen
dencken te laeten besteden door haer Edele gecommitteerden

Een Kercke komende in Sapmeer te staen

Ende in achtkant te perfecteren gelijck het model
daervan is aenwijsende in t diameter 60 voeten binnenwarx
uijt de zijd-muiren niet uijt de hoecken te meten.


In bovenstaand kader is in oud Nederlands de aanhef van het bestek en de condities weergegeven betreffende de te bouwen kerk in Sappemeer. Daarmee is in 1653 het "fundament”gelegd voor de bouw van de Koepelkerk.

De Koepelkerk is de eerste preekkerk in de provincie Groningen en is in 1655 in gebruik genomen. Inmiddels meer dan 350 jaar oud!

In de afgelopen jaren is de kerk door particulier initiatief grondig gerestaureerd en gemoderniseerd, met name door het aanbrengen van een goede geluid- en lichtinstallatie.


EEN MONUMENT

Na de hervorming kwam er verandering in de religieuze beleving van mensen. Dat vertaalde zich in de bouw van preekkerken, specifiek gericht op het gesproken woord. In de provincie Groningen is de Koepelkerk daarvan de eerste. Gebouwd in opdracht van de stad Groningen. Deze stad was sinds 1613 eigenares van grote oppervlaktes veengronden met name rondom het Sapmeer. En er was een grote behoefte aan brandstof.



Toen de vervening en daarmee de winning van turf goed op gang kwam bleek een waterverbinding met de stad Groningen onontbeerlijk voor het transport van "het bruine goud". Er werd besloten tot het graven van het Heerendiep (later Winschoterdiep), als verbinding tussen de stad en het veenrijke gebied rondom het Sapmeer. Van heinde en ver kwamen mensen naar deze regio want hier was werk! Het leven stond volkomen in het teken van het ontginnen van turfgronden en het vervoer van turf over water. De weinige tijd die overbleef werd besteed aan het beluisteren van preken in schuren of in het open veld.
Dat veranderde met de bouw van de Koepelkerk. Coenraet Roelofs ontwierp in opdracht van het bestuur van de stad Groningen een achtkante kerk met een kopergedekt koepeldak, naar voorbeeld van een soortgelijke kerk in Willemstad NB en Leidschendam.

 

DE VERMAKELYKSTE PLAATZ

Een in 1743 uitgegeven kroniek meldt bij het jaar 1618 dat het "Groote en Kleine Sappemeer" werden drooggelegd en er werd "tot een nieuwe Volksplanting aangelegt". Dat was het ontstaan van de plaats Sappemeer, later gevolgd door Hoogezand). De kroniekschrijver roemt het latere resultaat: (zie onderstaand oud Nederlandse tekst)


        "Deze Colonie is thans de vermakelykste plaatz der geheele Provincie,
zynde bykans als doorzaayt met ordinaire wooningen, 
hooven en moderne groote lusthuizen en buitenplaatzen 
der voornaamste Heeren dezes lands. 
Daar beneffens pronkt zy met een nieuwe fraaye achtkant 
kerk met koper gedekt. 

KOPEREN KOEPELDAK WEG EN TERUG

 

Helaas bleek de dakconstructie van het koperen koepeldak van de kerk niet bestand tegen de werking van de zware klok in de lantaarn op het dak. Aan het eind van het, met lindebomen omzoomde, kerkpad werd toen een losstaande klokkentoren gebouwd waarin de 577 pond wegende klok werd gehangen. En in 1791 werd het vervallen koepeldak vervangen door een pannen gedekt zadeldak in de vorm van en Grieks kruis. Toen een kleine twee eeuwen later (1979) ook dit dak dreigde in te storten is met behulp van de nodige subsidies de kerk grondig gerestaureerd en is er weer een kopergedekt koepeldak op de kerk geplaatst.

Vanaf 1858 is het monumentale gebouw eigendom geweest van de Nederlands Hervormde Kerk. Wegens sterk teruglopend kerkbezoek werd in 2006 besloten de kerk over te dragen aan de Stichting Oude Groninger Kerken. Sinds die tijd zorgt Stichting De Koepelkerk Sappemeer voor de exploitatie van deze bijzondere kerk. In 2008 volgde weer een grondige onderhoudsbeurt, waarbij het stucwerk is hersteld, alle glas-in-loodramen zijn gerestaureerd en de kerk is voorzien van een goede geluid- en lichtinstallatie. Een omvangrijke restauratie van het Van Oeckelenorgel is in 2010 afgerond.



Stichting De Koepelkerk Sappemeer | Noorderstraat 151 | 9611 AD Sappemeer | T 0598 857000 | E info@museaalcentrum.nl